{\rtf1\ansi\deff3\adeflang1025
{\fonttbl{\f0\froman\fprq2\fcharset0 Times New Roman;}{\f1\froman\fprq2\fcharset2 Symbol;}{\f2\fswiss\fprq2\fcharset0 Arial;}{\f3\froman\fprq2\fcharset0 DejaVu Serif;}{\f4\fnil\fprq0\fcharset2 OpenSymbol{\*\falt Arial Unicode MS};}{\f5\fnil\fprq2\fcharset0 Liberation Sans Unicode MS;}{\f6\fswiss\fprq2\fcharset0 Liberation Sans{\*\falt Arial};}{\f7\fnil\fprq2\fcharset0 DejaVu Sans;}}
{\colortbl;\red0\green0\blue0;\red0\green0\blue255;\red0\green255\blue255;\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0;\red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;\red153\green204\blue255;}
{\stylesheet{\s0\snext0\hich\af3\dbch\af7\langfe2052\dbch\af7\afs24\alang1081\nowidctlpar\hyphpar0\ltrpar\cf0\loch\f3\fs24\lang1033 Normal;}
{\s1\sbasedon30\snext29\hich\af5\afs44\ab\sb240\sa283\keepn\loch\f5\fs48\b Heading 1;}
{\s2\sbasedon30\snext29\dbch\af7\dbch\af7\afs36\ab\ilvl1\outlinelevel1\sb200\sa120\keepn\loch\f3\fs36\b Heading 2;}
{\*\cs15\snext15 Endnote Characters;}
{\*\cs16\snext16 Footnote Characters;}
{\*\cs17\snext17\cf9\ul\ulc0 Hyperlink;}
{\*\cs18\snext18\ab\b Strong Emphasis;}
{\*\cs19\snext19\dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 Bullets;}
{\s20\sbasedon0\snext29\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\fs12 Horizontal Line;}
{\s21\sbasedon0\snext21\i Sender;}
{\s22\sbasedon29\snext22\sb0\sa283 Table Contents;}
{\s23\sbasedon0\snext23\tqc\tx4818\tqr\tx9637\noline Footer;}
{\s24\sbasedon0\snext24\tqc\tx4818\tqr\tx9637\noline Header;}
{\s25\sbasedon0\snext25\tqc\tx4986\tqr\tx9972\noline Header and Footer;}
{\s26\sbasedon0\snext26\noline Index;}
{\s27\sbasedon0\snext27\afs24\ai\sb120\sa120\noline\fs24\i Caption;}
{\s28\sbasedon29\snext28\sb0\sa283 List;}
{\s29\sbasedon0\snext29\sb0\sa283 Text Body;}
{\s30\sbasedon0\snext29\hich\af6\afs28\sb240\sa283\keepn\loch\f6\fs28 Heading;}
}{\*\listtable{\list\listtemplateid1
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li707}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li1414}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li2121}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li2828}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li3535}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li4242}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li4949}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li5656}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li6363}\listid1}
{\list\listtemplateid2
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li707}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li1414}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li2121}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li2828}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li3535}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li4242}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li4949}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li5656}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li6363}\listid2}
{\list\listtemplateid3
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li707}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li1414}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li2121}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li2828}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li3535}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li4242}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li4949}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li5656}
{\listlevel\levelnfc23\leveljc0\levelstartat1\levelfollow0{\leveltext \'01\u8226 ?;}{\levelnumbers;}\f4\rtlch\dbch\af4 \ltrch\loch\fi-283\li6363}\listid3}
{\list\listtemplateid4
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}
{\listlevel\levelnfc255\leveljc0\levelstartat1\levelfollow2{\leveltext \'00;}{\levelnumbers;}\fi0\li0}\listid4}
}{\listoverridetable{\listoverride\listid1\listoverridecount0\ls1}{\listoverride\listid2\listoverridecount0\ls2}{\listoverride\listid3\listoverridecount0\ls3}{\listoverride\listid4\listoverridecount0\ls4}}{\*\generator LibreOffice/6.4.6.2$Linux_X86_64 LibreOffice_project/40$Build-2}{\info{\title  Actuele-Vragen.Milieu-en-omgeving - 7 Is kernenergie schoon? }{\creatim\yr0\mo0\dy0\hr0\min0}{\revtim\yr0\mo0\dy0\hr0\min0}{\printim\yr0\mo0\dy0\hr0\min0}}{\*\userprops{\propname language}\proptype30{\staticval en}}
\hyphauto1\viewscale100
{\*\pgdsctbl
{\pgdsc0\pgdscuse451\pgwsxn12240\pghsxn15840\marglsxn1134\margrsxn1134\margtsxn1134\margbsxn1134\pgdscnxt0 Default Style;}
{\pgdsc1\pgdscuse451\pgndec\pgwsxn12240\pghsxn15840\marglsxn1134\margrsxn1134\margtsxn1134\margbsxn1134\pgdscnxt1 Endnote;}
{\pgdsc2\pgdscuse451\pgndec\pgwsxn12240\pghsxn15840\marglsxn1134\margrsxn567\margtsxn567\margbsxn567\pgdscnxt2 HTML;}}
\formshade{\*\pgdscno2}\paperh15840\paperw12240\margl1134\margr567\margt567\margb567\sectd\sbknone\sectunlocked1\pgndec\pgwsxn12240\pghsxn15840\marglsxn1134\margrsxn567\margtsxn567\margbsxn567\ftnbj\ftnstart1\ftnrstcont\ftnnar\aenddoc\aftnrstcont\aftnstart1\aftnnrlc
{\*\ftnsep\chftnsep}\pgndec\pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa0\ltrpar{\loch
2 Actuele vragen - 7 Is kernenergie schoon? }
\par \pard\plain \s20\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\fs12\ql\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\ltrpar\loch

\par \pard\plain \s20\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\fs12\ql\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\ltrpar\loch

\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa0\ltrpar{\loch
Page / - last modified by Gijs Zwartsenberg on 2024/12/11 09:33 }
\par \pard\plain \s20\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\fs12\ql\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\ltrpar\loch

\par \pard\plain \s1\hich\af5\afs44\ab\sb240\sa283\keepn\loch\f5\fs48\b\ql\ltrpar{\loch
7 Is kernenergie schoon? }
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\ltrpar{\loch
last modified by Gijs Zwartsenberg}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\ltrpar{\loch
on 2024/12/11 09:33}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa0\ltrpar\loch

\par \pard\plain \s20\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\fs12\ql\sb0\sa283\brdrb\brdrdb\brdrw7\brdrcf15\brsp0\ltrpar\loch

\par \pard\plain \s1\hich\af5\afs44\ab\sb240\sa283\keepn\loch\f5\fs48\b\pagebb\ql\ltrpar{\loch
Table of Contents}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\li0\ri0\lin0\rin0\fi0\sb0\sa0\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#HWelkeimpacthebbenkerncentralesophetleefmilieu3F" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
Welke impact hebben kerncentrales op het leefmilieu?}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\li240\ri0\lin240\rin0\fi0\sb0\sa0\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#HDeimpactvanwarmte" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
De impact van warmte}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\li240\ri0\lin240\rin0\fi0\sb0\sa0\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#HStikstof21" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
Stikstof!}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\li240\ri0\lin240\rin0\fi0\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#HGrondstoffenvoorzon2Cwindenkern:graageeneerlijkvergelijk" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
Grondstoffen voor zon, wind en kern: graag een eerlijk vergelijk}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\pagebb\ql\ltrpar\loch

\par \sect\sectd\sectunlocked1\pgwsxn12240\pghsxn15840\marglsxn1134\margrsxn567\margtsxn567\margbsxn567\ltrsect\sbknone\pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\ltrpar\loch

\par \sect\sectd\sectunlocked1\pgwsxn12240\pghsxn15840\marglsxn1134\margrsxn567\margtsxn567\margbsxn567\ltrsect\sbknone\pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
De informatie hieronder maakt deel uit van een reeks van acht pagina's die ook afzonderlijk gelezen kunnen worden. Ze vormen een samenvatting van en aanvulling op de antwoorden die EZK gaf naar aanleiding van een webinar over kernenergie. Hoe wij bij onze aanvullingen te werk zijn gegaan vindt u in\~}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Actuele-Vragen/" }{\fldrslt {\rtlch\b\ab \ltrch\b\cf9\ul\ulc0\loch
de algemene inleiding}{}}}\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
, die u ook de weg wijst naar de overige pagina's. De titel die u nu ziet, toont\~welke vraag hieronder centraal staat. Gaat het om meerdere vragen, dan splitsen we dat hieronder verder uit.}
\par \pard\plain \s1\hich\af5\afs44\ab\sb240\sa283\keepn\loch\f5\fs48\b\ql\ltrpar{{\*\bkmkstart HWelkeimpacthebbenkerncentralesophetleefmilieu3F}{\*\bkmkend HWelkeimpacthebbenkerncentralesophetleefmilieu3F}\loch
Welke impact hebben kerncentrales op het leefmilieu?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\loch
Elke technologie heeft impact op zijn omgeving. De vragen gingen over verschillende aspecten: warmte, stikstof en mijnbouw.}
\par \pard\plain \s2\dbch\af7\dbch\af7\afs36\ab\ilvl1\outlinelevel1\sb200\sa120\keepn\loch\f3\fs36\b\ql\ltrpar{{\*\bkmkstart HDeimpactvanwarmte}{\*\bkmkend HDeimpactvanwarmte}\loch
De impact van warmte}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\loch
We zagen veel vragen over de geproduceerde warmte, en of die een probleem vormt. Wij zien ook dat deze kwestie de afgelopen tijd in toenemende in de discussie naar voren wordt gebracht. Zo ook tijdens deze sessie van EZK.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls1 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\sb0\sa0\ltrpar{\loch
Kernenergie is dan wel CO2 neutraal maar er komt wel gigantisch veel warmte bij vrij wat ook een milieuprobleem is. Met koelwater word het oppervlaktewater verwarmd. Is dit oplosbaar?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls1 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\sb0\sa0\ltrpar{\loch
Klimaat. Wat is de bijdrage van de kerncentrales aan de opwarming van de aarde met name door de koeling met water?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls1 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\sb0\sa0\ltrpar{\loch
Wordt hergebruik van de restwarmte als optie gezien? En wordt dit in een fase van dit project meegenomen?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls1 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\sb0\sa0\ltrpar{\loch
Kan het koelwater ook worden ingezet voor stadsverwarming?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls1 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\sb0\sa0\ltrpar{\loch
De Westerschelde zit vol met verontreiniging, dus hoe [zit het] met dat koelwater?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls1 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\ltrpar{\loch
Dus u vindt, dat 475 miljoen literkoelwater per uur [dat de Wester-]schelde met 4 graden opwarmt, [dat] dit een klein beetje restwarmte is. Wordt de grootste opwarmingsbron van Nederland! Waarom verdraait u de feiten?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\ltrpar{\loch
EZK beantwoordt de vragen over warmte op meerdere plaatsen, onder meer bij \u8216\'91Vragen over de procedure\u8217\'92. Op de beantwoording valt hier en daar wel wat af te dingen, of aan te vullen.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\loch
De vraag of kernenergie bijdraagt aan de opwarming van de aarde, wordt door EZK wel correct beantwoord, namelijk dat kernenergie een CO2-vrije bron is en als zodanig bijdraagt aan het oplossen van het klimaatprobleem.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\loch
De vraag of warmte een milieuprobleem is, beantwoordt EZK onder \u8216\'91Vragen over de energiemix\u8217\'92. Daar lezen we helaas iets dat niet juist is. Er staat: \u8220\'93Het grootste gedeelte van de warmte wordt gebruikt om energie op te wekken. Er blijft een klein beetje restwarmte over.\u8221\'94 Dat klopt niet, want het rendement van een kerncentrale is zo\u8217\'92n 35 tot 40%}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote1sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
1}{}}}\loch
. Een foutje, dat vast binnenkort wordt hersteld \u8211\'96 elders staat een formulering die wel juist is. Hoe dit ook zij, zo\u8217\'92n twee derde van de energie van de kernsplijting wordt niet omgezet in elektriciteit maar blijft over als warmte, dat misschien voor nuttige dingen kan worden gebruikt, en anders moet worden afgevoerd via bijvoorbeeld koelwater. Of dat laatste een milieuprobleem is, is een heel andere vraag, waarop we hieronder ingaan.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\loch
Eerst wijzen we nog op de opmerking onderaan bij \u8216\'91Vragen over de procedure\u8217\'92, waar EZK aangeeft dat het openstaat voor plannen om de warmte rendabel te benutten. Citaat: \u8220\'93In deze procedure willen we met onder andere de lokale industrie in gesprek gaan over ons voornemen, ook om kansen in beeld te brengen. Een van deze kansen kan zijn dat er een nuttige toepassing kan worden gevonden voor deze restwarmte. Iedereen die denkt zo'n kans te zien wordt uitgenodigd om deze bij het ministerie kenbaar te maken, bijvoorbeeld door een reactie op het VenP of de concept-NRD.\u8221\'94}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Wanneer is warmte een probleem?}{\loch
\line \line Maar hoe kan het dat er \u8216\'91gigantisch veel\u8217\'92 warmte vrijkomt bij kernenergie, en dat dit toch geen probleem zou zijn? Dit vraagt om wat rekenwerk. Daarbij bestaat er een belangrijk verschil tussen het \u8216\'91grote plaatje\u8217\'92 (wereldwijde opwarming) en het \u8216\'91kleine plaatje\u8217\'92 (lokale opwarming).\line \line We kijken eerst naar het \u8216\'91grote plaatje\u8217\'92 van die restwarmte. David MacKay deed dat al in 2009, in zijn boek \u8216\'91Sustainable Energy Without the Hot Air\u8217\'92.}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote2sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
2}{}}}\loch
 Op de pagina waarnaar we verwijzen legt hij uit dat het verdubbelen van de CO2-concentratie ertoe leidt dat het verwarmen van de atmosfeer met gemiddeld 4 Watt per vierkante meter toeneemt (ten opzichte van de 238 Watt per vierkante meter die de oceanen en landmassa\u8217\'92s aan de zonnige kant van de aarde gemiddeld opnemen). Stel nou, zegt MacKay, dat over honderd jaar er 10 miljard mensen op aarde wonen, die allemaal net zoveel energie gebruiken als het rijke deel van de bevolking nu. En stel dat ze\~die energie helemaal opwekken met warmte producerende bronnen, dus fossiele energie, kernenergie en geothermie. Samen zullen die\~bronnen gemiddeld 0,1 Watt extra warmte per vierkante meter produceren, ofwel }{\rtlch \ltrch\ul\ulc0\loch
\u233\'e9\u233\'e9n veertigste deel}{\loch
 van de opwarming die we nu met klimaatbeleid proberen te voorkomen. U mag zeggen of u dat een \u8216\'91gigantisch probleem\u8217\'92 vindt.\line \line Nu het \u8216\'91kleine plaatje\u8217\'92. Dat is een ander verhaal, omdat het koelwater lokaal wordt geloosd, en dat kan goed merkbaar zijn. Inderdaad heeft warm water ecologische effecten: het neemt bijvoorbeeld minder zuurstof op, en met name als de watertemperaturen in de zomer toch al hoog zijn, kan het zeker een probleem zijn als het koelwater bijvoorbeeld de Westerschelde te veel gaat opwarmen. Het is daarom goed om te weten dat de wettelijke normen voor warmtelozingen al streng zijn: ze }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/handboek-water/activiteiten/grondwater-ander/koelwater/" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
mogen niet leiden tot opwarming boven de 25 graden Celcius}{}}}\loch
. Mogelijk zal deze norm nog strenger worden. In lekentaal betekent deze norm dat een vis veilig langs de uitlaat van het koelwater moet kunnen zwemmen. Als dat niet meer het geval is, moet de lozing van koelwater worden teruggedraaid, en de kerncentrale op halve kracht draaien, of zelfs tijdelijk helemaal worden uitgezet.\line \line De uitbater zal hier al v\u243\'f3\u243\'f3r de bouw van de centrale veel aandacht aan besteden. Immers, het tijdelijk uitzetten van de centrale kost (veel) geld. Gelukkig zijn er veel mogelijkheden om de lozing van koelwater te beperken, of zelfs te voorkomen. We lopen kort een aantal langs.\line \line }{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Koeltorens}{\loch
. Een bekende oplossing is het plaatsen van koeltorens: de bekende bouwwerken die velen aan kerncentrales doen denken, maar die ook bij biomassa-, kolen en andere centrales worden gebruikt. Ze kunnen erg groot zijn, en de Borsele Voorwaarden Groep heeft al laten weten dat men ze niet wenst. Strikt genomen kan de initiatiefnemer dit naast zich neerleggen, maar er zijn ook andere oplossingen mogelijk.\line \line }{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Koelvijvers}{\loch
. Eigenlijk is er een hele reeks mogelijkheden tussen torens en vijvers, zoals de bassins die bij de kerncentrale van Neckarwestheim zijn gebouwd. Dergelijke bassins of vijvers zijn veel minder hoog dan koeltorens, maar ze vergen wel meer landoppervlak, dat binnen het Sloegebied schaars is.\line \line }{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Luchtkoeling}{\loch
. In hoeverre deze optie toereikend is voor grote kerncentrales is niet helemaal duidelijk. Echter voor de SMR van bijvoorbeeld GE Hitachi, de BWX-300, die momenteel in Canada al in aanbouw is, is luchtkoeling een reeds beschikbare optie. Het elders genoemde, bij Stichting e-Lise bekende initiatief voor de eerste Nederlandse SMR ziet\~dit zelfs als de standaardoptie. Bij deze optie zal een kerncentrale geen koelwater lozen.\line \line }{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Tijdelijk stoom afblazen.\~}{\loch
Een snelle optie om tijdens koelwaterbeperkingen tijdelijk vermogen te kunnen blijven leveren is het afblazen van stoom. Deze aanpak wordt soms ook toegepast bij kolencentrales. Het is te overwegen hier bij het ontwerp al over na te denken.\line \line }{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Benutting in warmtenetten}{\loch
. De temperatuur van het koelwater van de huidige kerncentrale van Borssele maakt het geschikt voor diverse toepassingen, waaronder stadsverwarming of warmte voor industri\u235\'eble processen of kasbouw. In hoeverre deze warmte rendabel toepasbaar is, hangt van veel dingen af, maar plannen kunnen worden ingediend bij EZK.\line \line Tot slot is een combinatie van bovenstaande mogelijkheden eveneens een optie.}
\par \pard\plain \s2\dbch\af7\dbch\af7\afs36\ab\ilvl1\outlinelevel1\sb200\sa120\keepn\loch\f3\fs36\b\ql\ltrpar{{\*\bkmkstart HStikstof21}{\*\bkmkend HStikstof21}\loch
Stikstof!}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\loch
Elk nieuwbouwproject in Nederland kan te maken krijgen met stikstofregels, dus het was goed dat deze vraag werd gesteld:}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls2 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\ltrpar{\loch
Is de impact van de bouw van zo'n kerncentrale op de stikstofgevoelige natuur in de buurt in deze fase al meegewogen en zo ja, zijn er al mogelijkheden voor natuurcompensatie verkend?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\ltrpar{\loch
Het antwoord van EZK vinden we onder \u8216\'91Vragen over de procedure\u8217\'92. Het luidt \u8216\'91In de milieueffectrapportage zal worden ingegaan op de stikstofdepositie tijdens de bouw. Daarbij zal ook worden gekeken naar de stikstofgevoelige natuur. Mocht het nodig zijn dan zal ook worden gekeken naar natuurcompensatie.\u8217\'92}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
Stikstof als ideale bouw-vertrager}{\loch
\line \line Bij stikstof in relatie tot bouwprocessen gaat het altijd om de emissies die plaatsvinden tijdens de bouw, en dat biedt mogelijkheden voor rechtszaken en vertragingen bij de milieueffectrapportage. Hier ligt in principe ook een mogelijkheid om bijvoorbeeld windturbine-projecten te vertragen, maar rechtszakenclubs zoals Mobilization for the Environment (MOB) richten hun juridische pijlen daar gewoonlijk niet op. Maar wel op een project van de \u8216\'91fossiele industrie\u8217\'92 zoals \u8216\'91Porthos\u8217\'92. Nou stelt Johan Vollenbroek van MOB dat hij tegen de CO2-opslag \u8216\'91Porthos\u8217\'92 niet had geprocedeerd als \u8216\'91als de fossiele partijen achter Porthos hadden afgezien van klimaatsubsidies \u233\'e9n er stikstofluw gewerkt zou worden\u8217\'92.}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote3sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
3}{}}}\loch
\line \line We zullen zien of MOB bij de bouw van kerncentrales zich ook zo terughoudend zal opstellen. In geval dat niet zo mocht zijn, dan zal stichting e-Lise voor de rechter graag komen uitleggen dat kernenergie, zodra de centrale draait en stroom uit aardgas vervangt. Ieder kilowattuur elektriciteit uit aardgas brengt een hoeveelheid stikstofoxiden (NOx) in de lucht. Dat betekent dat ieder kilowattuur kernenergie stikstofuitstoot bespaart, en dat deze besparing begint zodra de kerncentrale draait. Een besparing die vice versa ophoudt zodra de kerncentrale stopt.\line \line MOB heeft hierover gezwegen toen de Duitse kerncentrales nodeloos werden gesloten. Net zoals ze zweeg toen de Belgische kerncentrales nodeloos sloten.}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote4sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
4}{}}}\loch
 Ook zweeg ze over de kolossale toename van CO2-uitstoot die het gevolg was van deze desastreuze, politieke ge\u239\'efnspireerde beslissingen. De lezer mag voor zichzelf bepalen hoeveel moreel krediet clubs zoals het MOB eigenlijk verdienen.}
\par \pard\plain \s2\dbch\af7\dbch\af7\afs36\ab\ilvl1\outlinelevel1\sb200\sa120\keepn\loch\f3\fs36\b\ql\ltrpar{{\*\bkmkstart HGrondstoffenvoorzon2Cwindenkern:graageeneerlijkvergelijk}{\*\bkmkend HGrondstoffenvoorzon2Cwindenkern:graageeneerlijkvergelijk}\loch
Grondstoffen voor zon, wind en kern: graag een eerlijk vergelijk}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283{\listtext\pard\plain \dbch\af4\dbch\af4\loch\f4 \u8226\'95\tab}\ilvl0\ls3 \li0\ri0\lin0\rin0\fi-283\ql\tx707\li707\ri0\lin707\rin0\fi-283\ltrpar{\loch
Zijn de grondstoffen voor kernenergie, windturbines en zonnepanelen politiek en ecologisch wel in de haak?}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\ltrpar{\loch
Op deze wijze gesteld, wordt de vraag een stuk spannender. Aan de energietransitie zitten twee uitdagingen, die vaak sterk worden onderschat. De eerste is de omvang van de totale, wereldwijde opgave. D, want CO2-reductiebeleid gaat alleen werken als de hele wereld meedoet. De tweede, die samenhangt met de eerste, is de omvang van de hoeveelheid grondstoffen die daarvoor nodig is.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{\rtlch \ltrch\cs18\ab\b\loch
De materiaal-opgave: een kolossale puzzel, mogelijk verrassende oplossingen}{\loch
\line \line De vraag over politiek is het eenvoudigst te beantwoorden. Zowel de grondstoffen voor kernenergie als de grondstoffen voor zonnepanelen en windturbines zijn op dit moment alleen in voldoende mate beschikbaar als we zaken doen met landen die het niet al te nauw nemen met milieu en mensenrechten. Voor de grondstoffen, en vaak ook de componenten, van zonnepanelen zijn we grotendeels afhankelijk van China. Ook komt het materiaal voor de \u8216\'91supermagneten\u8217\'92 waar veel windturbines gebruik van maken, vrijwel uitsluitend uit China.}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote9sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
9}{}}}\loch
\line \line Kernenergie staat er wat dat betreft al iets beter voor: uranium komt weliswaar voor een belangrijk deel uit Kazachstan, maar ook Australi\u235\'eb en Canada beschikken over grote reserves. Door de stijgende uraniumprijzen krijgt de mijnbouw in die laatste landen nu een nieuwe impuls. De verrijkingscapaciteit van uranium in de westerse wereld heeft echter nog te lijden onder het gebrek aan investeringen van de afgelopen decennia. Daardoor zal zeker een deel van de westerse landen hierin nog een tijd lang afhankelijk blijven van Rusland. Hier wordt nu hard aan gewerkt \u8211\'96 Urenco in Almelo werkt bijvoorbeeld aan verdubbeling van zijn verrijkingscapaciteit \u8211\'96 maar het zal vele jaren duren voordat het Westen voor zijn kernbrandstof echt onafhankelijk is van landen waarmee we liever geen zaken doen.\line \line Qua milieu-impact ligt de zaak ingewikkelder. Laten we beginnen met het goede nieuws: of je nu naar uraniumbouw kijkt of naar de winning van materialen die nodig zijn voor energie uit zon en wind: ten opzichte van fossiele brandstoffen zijn beide vormen van mijnbouw in principe een fikse stap vooruit. Met dat \u8216\'91in principe\u8217\'92 wijzen we erop dat de vraag h\u243\'f3e de mijnbouw wordt bedreven, een belangrijke is. Het is gemakkelijk om slechte voorbeelden te selecteren en op grond daarvan een materiaal of technologie de deur te wijzen. Neem bijvoorbeeld de uitgeputte goudmijn van Yellowknife, in de Northwest Territories van Canada.}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote10sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
10}{}}}\loch
 Na de sluiting liet het mijnbouwbedrijf 200.000 ton zwaar giftig arsenicumhoudend mijnafval achter, dat de overheid nu probeert op betaalbare wijze in bevroren staat te houden, terwijl het klimaat rond de mijn opwarmt. Dit verontrustende voorbeeld toont alle aspecten van onverantwoordelijk gedrag van een mijnbouwexploitant. Een voorbeeld dat desondanks geen reden is om op te houden met het gebruik van goud. Want goud is een onmisbaar materiaal in onze economie, \u233\'e9n in de energietransitie. Waar het op aankomt, is ervoor te zorgen dat de winning ervan op een verantwoordelijke manier gebeurt, die mensenrechten respecteert, en zo min mogelijk milieuschade toebrengt. In feite kunnen we dit als Westerse wereld alleen realiseren door zoveel mogelijk mijnbouw op ons eigen grondgebied te ontwikkelen. Dit komt echter maar mondjesmaat op gang.\line \line Wat we in de tussentijd kunnen doen, is een zo eerlijk mogelijk vergelijk maken tussen de impacts van verschillende technologie\u235\'ebn. E\u233\'e9n van de meest indrukwekkende pogingen in deze richting is een zogenaamde \u8216\'91metastudie\u8217\'92 (een kritisch wetenschappelijk vergelijk van een groot aantal wetenschappelijke studies) waaraan zowel de World Nuclear Association (WNA) als de International Renewable Energy Agency (IRENA) hebben meegewerkt. Over dit rapport hebben we elders uitgebreid geschreven, maar de belangrijkste conclusie is dat energie uit zon aanmerkelijk schoner is dan fossiele energie, en wind en kernenergie op dit moment de schone toppers zijn.}{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote11sym" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0{\*\updnprop8000}\up8\loch
11}{}}}\loch
\line \line Wat we daarnaast kunnen en moeten doen, is de behoefte aan mijnbouw in de toekomst zoveel mogelijk beperken. Zuinig zijn met energie, uiteraard, maar een groot deel van de wereldbevolking leeft nog in energie-armoede. Er is voorlopig vooral veel m\u233\'e9\u233\'e9r energie nodig. Hoe beperk je dan de mijnbouw? Voor energie uit zon en wind is de hoop deels gevestigd op het recyclen van de materialen waar de panelen en turbines van gemaakt zijn, deels op het verder optimaliseren van de technologie. Voor kernenergie is de hoop gevestigd op uitbreiding van het reactorpark met elders al genoemde reactoren die steeds beter in staat zijn de energie-inhoud van de nucleaire brandstof volledig te benutten. Zoals de al genoemde reactor van het Nederlandse Thorizon.\line \line Het bijzondere is dat op het niveau van mijnbouw er veelbelovende mogelijkheden zijn voor synergie tussen kern, wind en zon. Zo is in de rotsen die vermalen moeten worden om er de zeldzame aarden uit te halen, vaak ook uranium en thorium aanwezig. Door alle stoffen die energie kunnen leveren er zoveel mogelijk uit te halen, houd je per kilo rots meer energie over, en minder schadelijk afval.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote1anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
1}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://parlementenwetenschap.nl/wp-content/uploads/2021/02/2019_Wetenschappelijke_factsheet_Kloosterman_Kernenergie.pdf" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://parlementenwetenschap.nl/wp-content/uploads/2021/02/2019_Wetenschappelijke_factsheet_Kloosterman_Kernenergie.pdf}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote2anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
2}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://www.withouthotair.com/c24/page_170.shtml" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://www.withouthotair.com/c24/page_170.shtml}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote3anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
3}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://www.nporadio1.nl/nieuws/binnenland/495a15cc-d645-4645-b5de-dc3ec532db46/mob-voorman-vollenbroek-over-uitspraak-rechter-vervuiler-wordt-beloond" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://www.nporadio1.nl/nieuws/binnenland/495a15cc-d645-4645-b5de-dc3ec532db46/mob-voorman-vollenbroek-over-uitspraak-rechter-vervuiler-wordt-beloond}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote4anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
4}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Nieuwsbrieven/20220930-Nieuwsbrief-2-Kernreactor-Doel-3-knock-out-of-time-out/" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Nieuwsbrieven/20220930-Nieuwsbrief-2-Kernreactor-Doel-3-knock-out-of-time-out/}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote5anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
5}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://www.overkernenergie.nl/waarom-kernenergie/voor--en-nadelen-kernenergie" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://www.overkernenergie.nl/waarom-kernenergie/voor--en-nadelen-kernenergie}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote6anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
6}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://www.withouthotair.com/c24/page_164.shtml" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://www.withouthotair.com/c24/page_164.shtml}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote7anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
7}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://whatisnuclear.com/nuclear-sustainability.html" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://whatisnuclear.com/nuclear-sustainability.html}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote8anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
8}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Nieuwsbrieven/20240405-Memo-TK-inzake-Thorizon/" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Nieuwsbrieven/20240405-Memo-TK-inzake-Thorizon/}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote9anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
9}{}}}\loch
 Dit materiaal heet neodymium, een \u8216\'91zeldzame aarde\u8217\'92. Veel, maar niet alle windturbines gebruiken het.}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote10anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
10}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://youtu.be/E4nZDSLdIiM" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://youtu.be/E4nZDSLdIiM}}}}
\par \pard\plain \s29\sb0\sa283\ql\sb0\sa283\ltrpar{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "#sdfootnote11anc" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
11}{}}}\loch
 }{{\field{\*\fldinst HYPERLINK "https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Ankerpunten/UNECE-Life-Cycle-Analysis-of-Nuclear-Energy/" }{\fldrslt {\rtlch \ltrch\cf9\ul\ulc0\loch
https://xwiki.e-lise.nl/wiki/cp4all/view/Ankerpunten/UNECE-Life-Cycle-Analysis-of-Nuclear-Energy/}}}}
\par }