1 Waarom kernenergie? - 3 Wat zeggen de cijfers over landen met veel hernieuwbaar?

Page / - last modified by Gijs Zwartsenberg on 2026/02/12 20:00

3 Wat zeggen de cijfers over landen met veel hernieuwbaar?

last modified by Gijs Zwartsenberg

on 2026/02/12 20:00

Table of Contents

Gesprekken met Stichting e-Lise waren de aanleiding voor enkele zeer ervaren energie-adviseurs om drie aspecten van de energietransitie te onderzoeken: 1 de klimaateffectiviteit, 2 de kostenschattingen en 3 de ervaringen van landen met aanzienlijke aandelen kern, wind en zon in de energiemix. Ze deden dit voor eigen rekening; Stichting e-Lise heeft geen geld om dergelijk onderzoek te betalen.

Het bijzondere aan dit onderzoek is dat er vooraf geen beperkingen waren opgelegd. Dat wil zeggen: er was niet vooraf de opdracht gegeven 'bereken de kosten van kernenergie voor Nederland bij xx percentage kernenergie', zoals bij door de overheid bestelde rapporten vaak is gebeurd. De auteur(s) geven er de voorkeur aan om hieronder niet met naam en toenaam te worden vermeld. Zij zijn echter per mail (zie daarvoor de rapporten en op de website Clean&Co) bereikbaar voor feedback: inhoudelijk commentaar stellen zij op prijs.

De tekst hieronder is de management samenvatting van het tweede van de drie hierboven genoemde rapporten die in hun volledigheid te vinden zijn op deze webpagina: Inzichten uit de wetenschap - de kosten van systemen met en zonder kernenergie

Samenvatting

Nederland streeft net als andere andere EU landen naar een fossielvrij energiesysteem in 2050. De afgelopen jaren zijn er in Nederland vele plannen en scenario’s gemaakt door diverse organisaties1, meestal in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Al die scenario’s gingen op voorhand uit van 0% of maximaal 10% kernenergie.

De opdracht om ook scenario’s met 50% en 75% kernenergie te onderzoeken is niet gegeven. Terwijl Frankrijk hèt voorbeeld is in Europa, met de laagste CO2 emissies en de laagste elektriciteitskosten2. Het succes van het Franse systeem – met 75% kernenergie - maakt het des te opvallender dat scenario’s met meer dan 10% kernenergie nooit zijn onderzocht.

De scenario’s die wel zijn onderzocht gebruiken een mix van 90-95% uit zon en wind. Deze mix is onbewezen en bestaat nog nergens ter wereld. Er is zelfs geen land dat de 50% haalt. Met 47% elektriciteitsopwek uit wind en zon in 2024 is Nederland recordhouder, al ondervindt Nederland nu ook uitdagingen zoals hoge energiekosten en netcongestie.

De vraag is daarom: wat zeggen de ervaringen en de scenario’s uit het buitenland?

Elektriciteitsprijzen in landen met een hoog en een laag aandeel kernenergie

Door de groothandelsprijzen3 te vergelijken tussen twee groepen landen:

Veel kernenergie, weinig zon en wind (Frankrijk, Zweden, Finland)

Veel zon en wind, weinig kernenergie (Nederland, Denemarken, Duitsland, Engeland)

..blijkt dat de eerste groep de afgelopen jaren steeds de goedkoopste elektriciteit had.

Er is een sterke correlatie - al is causaliteit daarmee niet bewezen. Andere factoren spelen ook een rol: intrinsieke verschillen tussen landen; de hoeveelheid opwek via waterkracht en biomassa; de rol van de hoge gasprijs.

Onderzoeken uit het buitenland

In andere landen zijn gelukkig wel scenario’s geanalyseerd van de elektriciteitskosten met een hoog aandeel kernenergie versus geen kernergie. Via gedetailleerde modellen van de werkelijkheid en het simuleren van scenario’s kunnen conclusies worden getrokken over de vraag welke mix de laagste kosten heeft: met veel of juist weinig kernenergie.

Geen enkele simulatie is perfect; rekenmodellen vereenvoudigen de werkelijkheid. De modellen verschillen in de aannames en in de factoren die wel en niet worden meegenomen. Ook de gesimuleerde jaren en locaties verschillen. Lokale factoren spelen een grote rol in de kosten: bevolkingsdichtheid, de aanwezigheid van stuwmeren, de kracht van wind en zon, het vraagprofiel enzovoorts. De resultaten voor land A gelden niet precies voor land B.

Ondanks de verschillen leiden veel onderzoeken tot dezelfde conclusie.

In dit rapport worden vijf onderzoeken kort samengevat:

MIT - een groot onderzoek naar verschillende regio’s, waaronder Engeland

OECD NEA - verschillende mixen van nuclear en hernieuwbaar voor Frankrijk

Rice University - simulaties voor Texas en Duitsland

Sepulveda - scenario’s voor onder meer het noordoosten van de VS dat qua bevolkingsdichtheid en opwek van zon en wind redelijk lijkt op Nederland

Quantified Carbon - gericht op Duitsland; een mix met 0% en 40% kernenergie

Resultaten

In alle vijf onderzoeken is een systeem op basis van kernenergie goedkoper dan een systeem op basis van zon en wind. Het kostenverschil is verrassend groot: het gaat niet om 10% of 20% maar om een factor 2 à 3. Figuur 1 vat deze resultaten samen.

Het onderzoek van Quantified Carbon bevat geen mix met >80% kernenergie en is daarom niet opgenomen in de grafiek. Maar ook bij Quantified Carbon blijkt een mix met 40% kernenergie goedkoper dan een mix zonder kernenergie.

Uit deze studies blijkt ook consequent dat een mix op basis van zon en wind 8-9 keer meer opgesteld vermogen vergt dan een mix op basis van kernenergie. Dit verklaart het grote kostenverschil.

Kanttekening bij deze onderzoeken

De onderzoeken houden meestal géén rekening met de netwerkkosten (extra kabels naar zonnevelden en windturbines) en ook niet met onbalanskosten. Ook zijn de aannames vaak gunstig voor wind en zon en ongunstig voor kernenergie. In werkelijkheid is het verschil in kosten mogelijk nog hoger.

Wat betekent dit voor Nederland?

Op basis van deze onderzoeken is het waarschijnlijk dat ook in Nederland een systeem op basis van kernenergie tot 2 tot 3 keer lagere elektriciteitskosten heeft dan een systeem op basis van zon en wind (zoals het huidige NPE).

Nederland in diverse opzichten ongunstiger dan andere landen voor opwek met zon en wind: de capaciteitsfactor van zonPV is laag, er is weinig vrije ruimte beschikbaar en we hebben geen stuwmeren voor elektriciteitsopslag.

Ook vanuit klimaatperspectief is kernenergie gunstiger. De totale broeikasgasemissies over een periode van 60 jaar zijn voor een systeem op basis van kernenergie 10 keer lager 4.

Gezien de 2-3 keer lagere kosten èn 10 keer lagere BKG-emissies lijkt het verstandig om de Nederlandse beleidsfocus op zon en wind aan te passen naar een focus op kernenergie.

Ook lijkt het verstandig om de stimulering en subsidiëring van ZonPV en Wind-op-Zee on-hold te zetten. Hierdoor neemt ook netcongestie af en volstaan minder investeringen in het net (nu begroot op € 200 Miljard).

1 TNO, PBL, Tennet en de netbeheerders, het Expert Team EnergieSysteem, Berenschot.

2 Bovendien hebben Franse kerncentrales het Duitse energiesysteem al door vele dunkelflautes heen geholpen.

3 De gewogen gemiddelde day-ahead uurprijzen per jaar via de EPEX en vergelijkbare spotmarkten.

4 Zie de studie: Klimaateffecten Wind en Zon versus Kernenergie, Februari 2025.